|
|
|
|
|
Krzysztof Błażejowski Ewa Wilk TPA Instytut Badań Technicznych Sp. z o.o.
Interpretacja dopuszczalnych odchyłek od recepty według PN-S-96025:2000
Uwaga: tekst artykułu można pobrać w pliku pdf
Od momentu wprowadzenia normy PN-S-96025:2000 „Drogi samochodowe i lotniskowe. Nawierzchnie asfaltowe. Wymagania” zaczęły być stosowane nowe wytyczne dotyczące kontroli składu wyprodukowanych mieszanek mineralno-asfaltowych (dalej „MMA”). Przypomnijmy, że dawniej obowiązujące zasady kontroli składu MMA, według normy z 1974 r., nakazywały sprawdzanie procentowych udziałów frakcji wypełniaczowej, piaskowej i grysowej oraz asfaltu. Norma z 2000 r. wprowadziła znacznie bardziej dokładną kontrolę przebiegu krzywej uziarnienia przez podanie dopuszczalnych odchyłek od recepty na każdym sicie. Jednak zapisy dotyczące odchyłek, a ściślej – sposobu ich obliczania, są w normie z 2000 r. niezbyt jasne i powodują ich błędną interpretację.
Jak norma PN-S-96025:2000 określa odchyłki?
W omawianej normie, wartości liczbowe dopuszczalnych odchyłek składników MMA podano w Załączniku normatywnym A, tablica A.1. Poniżej przedstawiono dokładny zapis tej tablicy.
Tablica 1. Wymagania wg tablicy A.1. z normy PN-S-96025:2000
Wydawać by się mogło, że zapis „Ziarna pozostające na sitach o oczkach # w mm” został przez twórców normy określony dokładnie. A jednak sprawia on nieco kłopotów...
Różne interpretacje zapisu w normie
W praktyce codziennej na budowach lub podczas badań odbiorczych MMA okazuje się, że przedstawione w tablicy 1 normowe tolerancje są różnie interpretowane. Poniżej przedstawiamy dwa przykłady, w jaki sposób różne interpretacje tego samego zapisu z normy dyskwalifikują lub dopuszczają tę samą MMA.
Weźmy projekt mieszanki mineralnej betonu asfaltowego 0/25 mm na warstwę wiążącą i ruch KR3-KR6. W tablicy 2 zamieszczono dane o uziarnieniu (kolumny 1, 2, 3), a na rys. 1 wykresy krzywych uziarnienia (projektowanym i z produkcji).
Tablica 2. Projekt mieszanki mineralnej betonu asfaltowego 0/25 mm oraz wyniki kontroli produkcji (po ekstrakcji)
Rys. 1 . Krzywe uziarnienia: projektowana i z produkcji
Załóżmy teraz, że według tej recepty wyprodukowano MMA i uzyskano następujące wyniki z ekstrakcji (tablica 2 kolumny 4, 5, 6). Czy taka MMA jest zgodna z receptą i dopuszczalnymi odchyłkami czy też nie? Poniżej interpretacja wymagań normy PN-S-96025:2000 dwiema metodami stosowanymi na budowach. Ale przedtem przypomnienie określeń:
Przykład 1 – interpretacja „według odsiewu frakcji na sicie”
Ten sposób interpretacji każe porównywać uzyskany z kontroli produkcji wynik w postaci odsiewu każdej frakcji z odsiewami każdej frakcji mieszanki zaprojektowanej. Wynik takiej operacji przedstawia tablica 3. Przypomnijmy, że odsiew frakcji to procentowy udział masy ziaren przychodzących przez sito stanowiące górną granicę frakcji i pozostające na sicie stanowiącym dolną granicę frakcji. I tak odsiew frakcji 16/20 z projektu mieszanki wynosi 14,2% m/m, frakcji 4/6,3 z kontroli wynosi 9,0% m/m itd.
Tablica 3. Ocena zgodności uziarnienia wyprodukowanej mieszanki mineralnej z receptą wg metody „odsiewu frakcji na sicie”
Wniosek – skontrolowana produkcja MMA jest zgodna z projektem przy uwzględnieniu odchyłek wg PN. Zobaczmy teraz jak można to zrobić inaczej.
Przykład 2 – interpretacja „według odsiewu na sicie”
Ten sposób interpretacji każe porównywać uzyskany z kontroli produkcji wynik w postaci odsiewu frakcji kruszywa pozostającego na danym sicie z odsiewami mieszanki zaprojektowanej. Wynik takiej operacji przedstawia tablica 4. Przypomnijmy teraz, że odsiew na sicie to procentowy udział masy ziaren większych od tego sita, a więc pozostających na tym sicie (i wszystkich powyżej). Inaczej mówiąc jest to ilość kruszywa równa 100% minus przesiew przez sito. I tak odsiew na sicie 16 z projektu mieszanki wynosi 14,2+2,6=16,8% m/m, odsiew na sicie 4 z kontroli wynosi 9,0+10,0+7,0+3,0+8,0+14,0+5,0=56% m/m. Można to działanie wykonać albo sumując odsiewy frakcji albo posługując się rzędnymi przesiewu.
Tablica 4. Ocena zgodności uziarnienia wyprodukowanej mieszanki mineralnej z receptą wg metody „odsiewu na sicie”
Wniosek – skontrolowana produkcja MMA nie jest zgodna z projektem przy uwzględnieniu odchyłek wg PN.
I co teraz?
No właśnie. Zgodna czy niezgodna? Która interpretacja jest zgodna z normą? Odpowiedź brzmi - właściwa jest interpretacja wg metody „odsiewu na sicie” - wg przykładu 2. A więc produkcja jest niezgodna z receptą.
Dlaczego:
Tablica 5. Obliczenie rzędnych korytarzy dopuszczalnych odchyłek wg metody „odsiewu na sicie”
Rys. 2 . Krzywe uziarnienia: projektowana i korytarz dopuszczalnych odchyłek
Spójrzmy, jak wygląda przebieg krzywej z produkcji w porównaniu do korytarza dozwolonych odchyleń i położenia krzywej projektowanej (rys. 3).
Rys.3. Krzywe uziarnienia: projektowana, kontrolna z produkcji oraz korytarz dopuszczalnych odchyłek z zaznaczonymi punktami przekroczenia dopuszczalnych odchyłek
A jak to było w normie z 1974 r.?
Warto na końcu nadmienić, że według normy z 1974 r., przy porównaniu skróconych odsiewów mieszanka zostałaby zaakceptowana (tablica 6).
Tablica 6. Dopuszczalne odchyłki według normy z 1974 r.
Proszę zauważyć, że w normie z 1974 r. odsiew skrócony oznaczał w przybliżeniu to samo co „odsiew frakcji na sicie”, tyle, że dotyczył zestawów sit frakcji grysowej, piaskowej i wypełniaczowej.
Zakończenie
Autorzy napisali niniejszy tekst na podstawie doświadczeń z jednej z budów, gdzie wystąpiły omawiane rozbieżności interpretacyjne zapisów normy z 2000 r. Ponieważ spór był zasadniczy i dotyczył przy okazji rozliczeń finansowych, zwrócono się o oficjalną interpretację wymagań normy do jej autora czyli IBDiM w Warszawie. W stanowisku IBDiM wskazano na metodę „odsiewu na sicie” jako właściwą interpretację dopuszczalnych odchyłek od recepty. Mamy nadzieję, że opisany powyżej przypadek różnego obliczania dopuszczalnych odchyleń od recepty dla wyprodukowanej MMA wraz ze sposobem jego ostatecznej interpretacji pomoże rozwiązać występujące czasami rozbieżności między producentem MMA a jej odbiorcą.
W artykule wykorzystano arkusz do projektowania mieszanek mineralnych PMM ver. 2.3 dostępny bezpłatnie na stronie www.road.pl
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Data ostatniej
aktualizacji:
14 października 2006 Optymalizowane dla rozdzielczości 800x600, IE 4+
Webmaster
road.pl
|
